Pengenalan
One-Way ANOVA (Analisis Varians Sehala) digunakan untuk menentukan sama ada terdapat perbezaan yang signifikan secara statistik antara min bagi tiga atau lebih kumpulan bebas.
Contoh:
Membandingkan tahap motivasi antara tiga program pengajian.
Membandingkan skor pencapaian pelajar mengikut kategori umur.
Membandingkan tahap kepuasan kerja mengikut tempoh pengalaman bekerja.
---
Keperluan Andaian (Assumptions)
Sebelum menjalankan One-Way ANOVA, enam andaian utama perlu dipenuhi.
Andaian 1: Pemboleh Ubah Bersandar (Dependent Variable)
Pemboleh ubah bersandar mestilah berbentuk berterusan (continuous) pada skala selang atau nisbah.
Contoh:
Markah peperiksaan
Berat badan
Skor kepuasan
Skor motivasi
---
Andaian 2: Pemboleh Ubah Bebas (Independent Variable)
Pemboleh ubah bebas mestilah berbentuk kategori dan mempunyai sekurang-kurangnya tiga kumpulan bebas.
Contoh:
Umur (18–25, 26–35, 36–45)
Program (Kulinari, Fesyen, Kosmetologi)
Tahap pendidikan
---
Andaian 3: Pemerhatian Bebas
Setiap responden hanya berada dalam satu kumpulan dan tidak mempengaruhi responden lain.
Contoh:
✅ Seorang pelajar hanya berada dalam satu program.
❌ Pelajar yang sama dimasukkan ke dalam beberapa kumpulan.
---
Andaian 4: Tiada Outlier yang Ketara
Data tidak boleh mempunyai nilai luar biasa (outlier) yang boleh menjejaskan keputusan analisis.
Cara Semak Dalam SPSS
Analyze → Descriptive Statistics → Explore
Kemudian lihat:
Boxplot
Extreme Values
Jika terdapat outlier yang terlalu ekstrem, penyelidik perlu menyemak semula data tersebut.
---
Andaian 5: Normaliti
Data bagi setiap kumpulan hendaklah mempunyai taburan yang hampir normal.
Cara Semak Dalam SPSS
Analyze → Descriptive Statistics → Explore
Pilih:
✓ Normality plots with tests
Kemudian lihat:
Shapiro-Wilk Test
Histogram
Q-Q Plot
Walaupun begitu, ANOVA agak tahan (robust) terhadap sedikit pelanggaran normaliti, terutamanya apabila saiz sampel adalah besar.
---
Andaian 6: Homogeneity of Variances
Varians bagi setiap kumpulan mestilah hampir sama.
Cara Semak Dalam SPSS
Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA
Pilih:
✓ Homogeneity of Variance Test
SPSS akan menghasilkan keputusan Levene's Test.
Interpretasi:
Nilai p Keputusan
p > .05 Andaian dipenuhi
p < .05 Andaian dilanggar
---
Langkah Menjalankan One-Way ANOVA Dalam SPSS
Langkah 1
Klik:
Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA
---
Langkah 2
Masukkan:
Dependent List → Pemboleh ubah bersandar
Factor → Pemboleh ubah bebas
---
Langkah 3
Klik Options
Tandakan:
✓ Descriptive Statistics
✓ Homogeneity of Variance Test
✓ Means Plot
---
Langkah 4
Klik Post Hoc
Jika Levene Test:
p > .05 → pilih Tukey
p < .05 → pilih Games-Howell
---
Langkah 5
Klik OK
SPSS akan menghasilkan output analisis.
---
Mentafsir Keputusan ANOVA
Jadual ANOVA
Contoh output:
Source F Sig.
Between Groups 4.82 .010
Interpretasi:
Oleh kerana nilai p = .010 < .05, terdapat perbezaan yang signifikan antara min kumpulan yang dikaji.
---
Ujian Post Hoc
ANOVA hanya memberitahu bahawa terdapat perbezaan antara kumpulan, tetapi tidak menunjukkan kumpulan mana yang berbeza.
Oleh itu, ujian Post Hoc diperlukan.
Contoh:
Perbandingan p
Kumpulan A vs B .002
Kumpulan A vs C .134
Kumpulan B vs C .041
Interpretasi:
Kumpulan A berbeza signifikan dengan Kumpulan B.
Kumpulan B berbeza signifikan dengan Kumpulan C.
Kumpulan A tidak berbeza signifikan dengan Kumpulan C.
---
Hipotesis One-Way ANOVA
Hipotesis Nol (H₀)
Tiada perbezaan min antara semua kumpulan.
\mu_1=\mu_2=\mu_3=...=\mu_k
Hipotesis Alternatif (H₁)
Sekurang-kurangnya terdapat satu min kumpulan yang berbeza secara signifikan.
---
Contoh Pelaporan APA 7
> A one-way ANOVA was conducted to determine whether motivation scores differed across three academic programmes. The results showed a statistically significant difference in motivation scores among the programmes, F(2, 147) = 4.82, p = .010.
Jika signifikan, sambung dengan keputusan Post Hoc.
---
Ringkasan Aliran Kerja
1. Semak jenis data.
2. Semak outlier.
3. Uji normaliti (Shapiro-Wilk).
4. Uji homogeneity (Levene's Test).
5. Jalankan One-Way ANOVA.
6. Tafsir nilai F dan p.
7. Jalankan Post Hoc (Tukey/Games-Howell).
8. Laporkan keputusan dalam format APA 7.
Sumber rujukan: https://share.google/eSVrvBEm13SvbYTOP